Sık sorulan sorular
Kazı ve dolgu hacimleri eşitse toprak işi tamamen dengede midir?
Her zaman değil. Malzeme uygunluğu, kabarma, sıkışma ve kayıplar nedeniyle eşit geometrik hacimler gerçek kütle dengesini garanti etmez.
Kazı fazlası nasıl hesaplanır?
Ön kontrolde toplam kazı hacminden toplam dolgu hacmi çıkarılabilir. Nihai fazla malzeme hesabında hacim hali ve dolguda kullanılabilirlik ayrıca dikkate alınmalıdır.
Ortalama Son Alan yöntemi nedir?
Ardışık iki kesit alanının ortalamasını kesitler arası mesafeyle çarparak segment hacmini tahmin eden yaygın bir hacim yöntemidir.
Kabarma oranı net kazı–dolgu dengesine doğrudan uygulanır mı?
Kabarma esas olarak kazının gevşek taşıma hacmini tahmin eder. Dolgu ihtiyacı için sıkıştırılmış hacim ve malzeme özellikleri ayrıca değerlendirilmelidir.
Kazı–dolgu hesabından sonra yapılacak 6 kontrol
1. Kot verisiMevcut ve proje kotlarının aynı datum ve istasyon sisteminde olduğunu doğrulayın.
2. Kesit geometrisiTaban genişliği ve kazı/dolgu şevlerinin gerçek projeyi temsil ettiğini kontrol edin.
3. Sıfır geçişleriKazıdan dolguya geçen bölgelerde ek istasyon gerekip gerekmediğine bakın.
4. Malzeme uygunluğuKazı malzemesinin tamamının dolguda kullanılabileceğini varsaymayın.
5. Hacim halleriBank, gevşek ve sıkıştırılmış hacimleri birbirine karıştırmayın.
6. Import / exportDışarıdan dolgu veya döküm miktarını yalnız geometrik net hacimle değil proje şartlarıyla belirleyin.
Kabarma, sıkışma ve malzeme uygunluğu aynı şey değildir
Kabarma (swell), kazılan zeminin gevşediğinde hacminin artmasını ifade eder. Sıkışma/shrinkage, dolguya serilen malzemenin hedef yoğunluğa sıkıştırıldığında hacim ilişkisinin değişmesidir. Ayrıca her kazı malzemesi teknik olarak dolguya uygun olmayabilir. Bu nedenle CivilCalc'ın “kabarmış kazı” sonucu nakliye ön tahmini için yararlıdır; gerçek kütle dengesi için geoteknik sınıflandırma ve sıkışma şartları ayrıca değerlendirilmelidir.
İstasyon aralığı sonucu nasıl etkiler?
Arazi ne kadar düzensizse kesit aralığının önemi o kadar artar. Aşağıdaki tablo sabit bir kural değil, ölçüm planlaması için pratik bir rehberdir.
| Arazi / proje durumu | Yaklaşım | Neden? |
|---|
| Düzgün ve yavaş değişen profil | Daha geniş istasyon aralıkları kullanılabilir. | Kesit geometrisi istasyonlar arasında az değişir. |
| Dalgalı arazi | Kesit aralığını küçültün. | Ara tepe ve çukurların kaçırılma riski azalır. |
| Şev kırığı / platform değişimi | Kırılma noktasında ek kesit alın. | Geometrinin doğrusal kabulü burada zayıflar. |
| Kazı–dolgu geçişi | Geçiş bölgesini daha sık tanımlayın. | Sıfır noktası ve iki hacmin ayrılması daha doğru olur. |
Kazı fazlası mı, dolgu açığı mı?
| Sonuç | Anlamı | Proje açısından sonraki kontrol |
|---|
| Kazı > Dolgu | Geometrik olarak kazı fazlası vardır. | Malzemenin dolguda kullanılabilirliğini ve kalan fazla malzemenin döküm/nakliye ihtiyacını kontrol edin. |
| Dolgu > Kazı | Geometrik olarak dolgu açığı vardır. | Uygun kazı malzemesi yetmiyorsa dışarıdan dolgu (borrow/import) gerekir. |
| Kazı ≈ Dolgu | Hacimler dengeli görünür. | Kabarma, sıkışma, üstyapı sökümü ve uygun olmayan zemin nedeniyle gerçek denge yine değişebilir. |
Gerçek örnek: güzergâhta kazı–dolgu dengesi
Bir yol veya altyapı koridorunda toplam 1.850 m³ kazı ve 1.420 m³ dolgu hesaplandığını düşünelim. Geometrik fark 430 m³ kazı fazlasıdır; ancak bu değer doğrudan “430 m³ kamyonla taşınır” anlamına gelmez.
| Toplam kazı | 1.850 m³ (yerinde/bank hacmi) |
|---|
| Toplam dolgu | 1.420 m³ (geometrik dolgu hacmi) |
|---|
| Basit geometrik denge | +430 m³ kazı fazlası |
|---|
| %25 kabarma ile tüm kazının gevşek hacmi | 2.312,5 m³ |
|---|
| Nihai taşıma / dışarıdan malzeme | Zemin uygunluğu, sıkışma ve gerçek kütle dengesi kontrolünden sonra belirlenir |
|---|
Kazı hacmi ile dolgu hacmini bire bir çıkarmak yalnız geometrik ön kontroldür. Dolguda kullanılabilirlik ve sıkışma faktörü bilinmeden kesin import/export miktarı verilmemelidir.
Kazı ve dolgu hacmi nasıl hesaplanır?
Ardışık iki istasyondaki kesit alanları A₁ ve A₂, istasyon aralığı L ise Ortalama Son Alan yöntemiyle segment hacmi aşağıdaki gibi hesaplanır:
V = (A₁ + A₂) / 2 × L
CivilCalc kazı ve dolgu kesitlerini ayrı izler. Kazıdan dolguya geçilen bir segmentte sıfır geçiş noktası yaklaşık olarak belirlenerek iki hacim ayrı hesaplanır.
Şevli kesitlerde alan yalnız taban genişliği × derinlik değildir. Simetrik H:V şev için yaklaşık kesit alanı A = b·h + m·h² olur. Burada b taban genişliği, h kazı/dolgu yüksekliği ve m yatay/düşey şev oranıdır.
Kazı–dolgu dengesi: cut/fill hesabını proje kararına dönüştürme
Kazı–dolgu hesabında amaç yalnızca iki hacmi ayrı ayrı bulmak değildir. Asıl proje sorusu, güzergâhta veya sahada çıkan kazının ne kadarının dolguda kullanılabileceği, ne kadar malzemenin dışarı taşınacağı ya da dışarıdan getirileceğidir. CivilCalc mevcut arazi ve proje kotlarından kesit alanlarını üretir, Ortalama Son Alan yöntemiyle hacimleri toplar ve kazı → dolgu → net denge → kabarmış kazı zincirini görünür hale getirir.
İçerik ve yöntem kontrolü: 19 Eylül 2026
İlgili mühendislik araçları
